Autor: Milena Kabza

Doktor nauk ekonomicznych, Departament Stabilności Finansowej NBP

więcej publikacji autora Milena Kabza

Ekonomiści proponują reformę MFW

Zmiany porządku geopolitycznego, rozwój Chin, powstawanie nowych mechanizmów zarządzania kryzysowego oraz wewnętrzne uwarunkowania instytucjonalne – to największe wyzwania dla dotychczasowego kształtu i roli Międzynarodowego Funduszu Walutowego.
Ekonomiści proponują reformę MFW

Christine Lagarde, dyrektor zarządzająca MFW (CC BY-NC-ND International Monetary Fund)

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) został stworzony do roli kluczowej instytucji dbającej o zapewnienie stabilności międzynarodowego systemu finansowego, ponieważ Stany Zjednoczone umieściły go w centrum powojennej wizji otwartego i wielostronnego systemu finansowego na świecie.

W swojej historii Fundusz dostosowywał się do zmieniającego się krajobrazu globalnego, aby utrzymać swoje znaczenie dla społeczności międzynarodowej. Było to konieczne zarówno ze względu na zmiany występujące w gospodarce światowej (tj. rozwój rynków finansowych, wzrost skali przepływów na tych rynkach, wzrost znaczenia rynków wschodzących, utworzenie UE i strefy euro), jak i wewnętrzne ograniczenia funkcjonowania Funduszu.

Mimo rys na jego wizerunku związanych z kryzysem azjatyckim pod koniec lat 90. i zarządzaniem kryzysowym w Grecji podczas ostatniego kryzysu finansowego, Fundusz wprowadził z sukcesem wiele wewnętrznych przekształceń, szczególnie w następstwie kryzysu finansowego z 2008 roku.

Obecnie rola MFW w światowym ładzie finansowym znalazła się pod presją ze względu na aktualne uwarunkowania na rynkach finansowych i obawy inwestorów m.in. o sytuację w Turcji i Argentynie oraz eskalację wojny handlowej – co może oznaczać problemy także dla innych gospodarek wschodzących. Uczestnicy rynku mogą się bowiem zastanawiać, czy MFW posiada odpowiednie zasoby, aby sprostać ewentualnym zawirowaniom wynikającym z nagłej zmiany przepływów kapitału na większą skalę.

Z kolei w dłuższej perspektywie otwartym pozostaje też pytanie o to, w jaki sposób MFW będzie wypełniać rolę stabilizatora zakłóceń bilansu płatniczego na globalnym rynku finansowym. W ostatnich latach szczególnie dwa wydarzenia zmieniły obraz tego rynku. Pierwszym z nich jest dynamiczny rozwój Chin, a drugim – rosnąca liczba regionalnych porozumień dotyczących zarządzania kryzysami związanymi z bilansem płatniczym. Te ostatnie opierają się na akumulacji rezerw kilku krajów oraz obejmują dwu- i wielostronne swapy walutowe między bankami centralnymi, a także fundusze ratunkowe ustanowione w strefie euro.

Do tego należy także dodać sposób funkcjonowania i zarządzania MFW. Według obecnej alokacji udziałów Stany Zjednoczone są głównymi udziałowcami Funduszu i zapewniają mu największą ilość zasobów finansowych. Jednocześnie Stany Zjednoczone kontrolują wystarczającą większość głosów, aby mieć prawo weta w odniesieniu do najważniejszych decyzji. W przeszłości było to powodem opóźniania reformy udziałów, która mogłaby sprawić, że głos rynków wschodzących stanie się ważniejszy.

Wśród rynków wschodzących dotyczy to w szczególności Chin. Jeśli tempo wzrostu gospodarczego tego kraju pozostanie wysokie, Chiny będą miały prawo do ubiegania się o największe udziały w MFW, a wraz z nimi prawo weta – w podobnym zakresie, jak USA.

Ważnym do odnotowania czynnikiem jest również niechęć administracji prezydenta Donalda Trumpa do międzynarodowych instytucji finansowych.

Wspomniane kwestie unaoczniają zatem główne uwarunkowania dotyczące funkcjonowania MFW i możliwość jego względnej marginalizacji jako najważniejszego „menedżera” do spraw kryzysowych.

Nic dziwnego, że o reformie MFW dyskutuje się coraz więcej. Najnowszym przykładem jest Geneva Report. IMF Reform: The Unfinished Agenda. Jego autorzy – José De Gregorio, Barry Eichengreen, Takatoshi Ito i Charles Wyplosz przedstawiają rozwiązania dotyczące koniecznych przekształceń wewnętrznych MFW i sposoby jego lepszej współpracy z regionalnymi mechanizmami wsparcia bilansu płatniczego, które mogą zapobiec możliwej marginalizacji Funduszu.

Propozycje ekonomistów w zakresie reformy zarządzania MFW koncentrują się na zapewnieniu zarządzającym większej niezależności od politycznych przedstawicieli państw członkowskich. Obecnie sposób funkcjonowania MFW utrudnia kierownictwu Funduszu podejmowanie decyzji w interesie globalnej stabilności finansowej wbrew życzeniom dużych akcjonariuszy oraz w sprawny i szybki sposób – np. aby nie rozszerzać wyjątkowego dostępu do wsparcia finansowego krajom, których zadłużenie jest niezrównoważone.

W tym kontekście autorzy raportu genewskiego proponują, aby zespół zarządzający MFW był zorganizowany w sposób  podobny do tego, który istnieje w głównych bankach centralnych na świecie. Byłby to zespół złożony z dyrektor zarządzającej i jej zastępców, który podejmowałby decyzje operacyjne, w tym decyzje dotyczące programów pomocowych i wypłat. Nie wymagałyby one już zatwierdzenia przez radę dyrektorów składającą się z przedstawicieli krajów członkowskich Funduszu.

Jeśli chodzi o współpracę MFW z regionalnymi porozumieniami finansowymi (Regional Financing Arrangements, RFA), to co prawda Fundusz opracował zestaw zasad, które będą kierować jego relacjami z nimi, ale zdaniem autorów raportu są one niejasne w odniesieniu do kluczowych punktów, w tym koordynacji współpracy. Proponują oni, aby MFW negocjował formalne umowy z obecnymi i przyszłymi RFA oraz rozważył wiążącą procedurę arbitrażową w celu rozstrzygania ewentualnych sporów.

Powyższe propozycje stanowią uzupełnienie innych, istotnych zaleceń dotyczących sposobu, w jaki Fundusz mógłby się zreformować, włączając w to ulepszenie istniejących instrumentów wsparcia i zasad gotowości do działania – np. w postaci uproszczonej procedury kwalifikacyjnej dla krajów o solidnych podstawach gospodarczych.

Dobrą okazją do dyskusji na temat roli i pozycji MFW w międzynarodowym porządku finansowym jest zbliżająca się 75. rocznica jego działalności. Z pewnością te kwestie będą poruszane podczas dorocznego spotkania MFW i Banku Światowego, które odbędzie się 12-14 października (nota bene na Bali, w Indonezji – dwie dekady po kryzysie finansowym w Azji oraz w jednym z krajów, które w tamtym czasie stanowiły wielkie wyzwanie dla MFW).

Christine Lagarde, dyrektor zarządzająca MFW (CC BY-NC-ND International Monetary Fund)

Tagi


Artykuły powiązane

Jak długo MFW będzie uprzywilejowanym wierzycielem

Kategoria: Trendy gospodarcze
Jak długo MFW będzie uprzywilejowanym wierzycielem

Jak rozwijał się kryzys 2007-2009 - infografika, kalendarium

Kategoria: Polityka pieniężna
Jak rozwijał się kryzys 2007-2009 - infografika, kalendarium

Mniej błędów i opuszczeń, czyli nowy bilans płatniczy

Kategoria: Makroekonomia
Mniej błędów i opuszczeń, czyli nowy bilans płatniczy

Popularne artykuły

Gdzie będzie polska gospodarka za lat 5, 10

Kategoria:
Gdzie będzie polska gospodarka za lat 5, 10

Finanse publiczne: Brak długofalowego myślenia

Kategoria: Rynki kapitałowe
Finanse publiczne: Brak długofalowego myślenia

Bankowość pod okiem Allaha

Kategoria: Rynek bankowy
Bankowość pod okiem Allaha

Jak rozwijał się kryzys 2007-2009 - infografika, kalendarium

Kategoria: Polityka pieniężna
Jak rozwijał się kryzys 2007-2009 - infografika, kalendarium

Łosoś nie zastąpi ropy. Norwegia w kryzysie

Kategoria: Wskaźniki ekonomiczne
Łosoś nie zastąpi ropy. Norwegia w kryzysie

Pracownicy widmo, czyli jak komputery wynajmują ludzi do prostych prac

Kategoria: Trendy gospodarcze
Pracownicy widmo, czyli jak komputery wynajmują ludzi do prostych prac