Wpływ pandemii na wymianę handlową w 2020 roku

W 2020 roku, w związku z wywołanym przez COVID-19 zakłóceniem działalności gospodarczej na całym świecie, doszło do znacznego spadku wielkości przepływów w światowym handlu towarami. Działania rządów mające na celu ograniczenie aktywności gospodarczej miały większy wpływ na wielkość importu danego kraju niż bezpośrednie skutki zdrowotne i behawioralne samej pandemii.
Wpływ pandemii na wymianę handlową w 2020 roku

(©Envato)

Wybuch pandemii COVID-19 w dramatyczny sposób wpłynął na życie i źródła utrzymania ludzi na całym świecie. Doprowadził również do zakłócenia globalnej aktywności gospodarczej. Szczególnie mocno ucierpiały światowe przepływy w handlu towarami, które zmniejszyły się w 2020 roku o 7 proc. Pandemia może wpływać na handel międzynarodowy w kilku wymiarach, które obejmują: jej bezpośredni wpływ na zdrowie i związane z nim zmiany w zachowaniu ludzi, konsekwencje działań rządów mających na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa oraz oddziaływanie pandemii w państwach trzecich.

Chociaż intuicja podpowiada, że w przypadku pandemii należy spodziewać się negatywnego wpływu na handel, w rzeczywistości na poziomie kraju możliwe jest oddziaływanie w obu kierunkach. Na początku pandemii wywołała ona szok zarówno po stronie podaży, jak i po stronie popytu. Ponieważ oba te wstrząsy są negatywne, wynikający z nich wpływ na popyt importowy danego kraju – definiowany jako różnica między jego popytem krajowym a podażą krajową – jest trudny do określenia z góry. Wpływ pandemii na innych partnerów handlowych danego kraju oraz na jego własny popyt na import z określonego kraju również są niejednoznaczne i zależne od tego, jak kształtować się będą czynniki popytu i podaży krajów trzecich.

Czy pandemia COVID-19 długotrwale obniży produkt potencjalny?

W naszej niedawnej pracy rozwiązujemy te niejasności i przedstawiamy (według naszej wiedzy) pierwsze szacunki na temat tego, w jaki sposób każdy z tych kanałów wpłynął na międzynarodowe przepływy handlowe w 2020 roku, patrząc przez pryzmat ich wpływu na import z Chin. W szczególności, szacujemy, w jaki sposób częstotliwość występowania COVID-19 oraz obostrzenia związane z lockdownem – zarówno w danym kraju, jak i u jego partnerów handlowych – wpłynęły na miesięczny wzrost importu z Chin (w ujęciu rok do roku) dla wszystkich destynacji, do których Chiny eksportowały towary w latach 2019–2020. Analiza prowadzona jest na poziomie produktu (6-cyfrowego kodu systemu zharmonizowanego).

Jedną z korzyści związanych z wykorzystaniem Chin jako centralnego punktu odniesienia w naszej analizie jest to, że są już dostępne miesięczne dane handlowe Chin do grudnia 2020 roku włącznie. W związku z tym nasza analiza jest pierwszą, w której oceniane są skutki handlowe pandemii w całym 2020 roku. Kolejną zaletą takiego wyboru jest fakt, że Chiny utrzymują relacje handlowe z każdą inną gospodarką i są największym eksporterem na świecie. Ponadto Chiny najbardziej ucierpiały z powodu COVID-19 w pierwszym kwartale 2020 roku, kiedy reszta świata dopiero zaczynała odczuwać konsekwencje pandemii wirusa. Jednak począwszy od drugiego kwartału – kiedy to w interesujących nas zmiennych zaczęło pojawiać się większe zróżnicowanie – sytuacja uległa odwróceniu, a chińska gospodarka doświadczyła szybkiego ożywienia, ostatecznie rosnąc w całym 2020 roku o 2,3 proc.

W związku z tym, w bardziej istotnym dla naszych szacunków okresie, tj. od kwietnia do grudnia, główne związane z COVID-19 utrudnienia w handlu z Chinami wynikały przede wszystkim z wpływu pandemii na partnerów handlowych Chin. Pozwala to uniknąć pomieszania czynników związanych z pandemią w krajach eksportujących i importujących.

Skutki handlowe pandemii 

Stwierdzamy, że bezpośrednie skutki częstotliwości występowania COVID-19 (wyrażonej liczbą zgonów per capita) i wywołanych przez pandemię działań rządowych (wyrażonych wskaźnikiem restrykcyjności lockdownów) są wyraźnie negatywne, co wskazuje, że negatywny wpływ własnego popytu na import poszczególnych krajów z Chin przeważa nad negatywnym wpływem własnej podaży.

Negatywny wpływ własnego popytu na import poszczególnych krajów z Chin przeważa nad negatywnym wpływem własnej podaży.

W stosunku do warunków panujących przed pandemią, kraj o najwyższym w naszej próbce poziomie zgonów na tysiąc osób w miesiącu (tj. Słowenia w grudniu 2020 roku) doświadczył w tym miesiącu spadku importu z Chin o 13 proc. Podobnie przejście od braku lockdownu do maksymalnego poziomu jego restrykcyjności w całej próbce (Honduras w kwietniu i maju; Filipiny w kwietniu) spowodowało zmniejszenie importu z Chin o 17,6 proc.

To pokazuje, że działania rządowe mające na celu ograniczenie aktywności gospodarczej miały większy wpływ na import danego kraju niż bezpośrednie skutki zdrowotne i behawioralne samej pandemii. W przypadku wzrostu o jedno odchylenie standardowe w każdej z tych zmiennych, spadek importu wyniósłby odpowiednio 1,5 i 4,2 proc.

Z drugiej strony, chociaż lockdowny w krajach trzecich zwykle nie mają znaczącego wpływu na import danego kraju z Chin, to bezpośrednie efekty COVID-19 w krajach trzecich mają wpływ na ten import. W szczególności wyższa liczba zgonów u głównych partnerów handlowych danego kraju (z wyłączeniem Chin) skłania ten kraj do znacznie większego importu towarów z Chin, niż miałoby to miejsce w przeciwnym wypadku.

Co ciekawe, pozytywny wpływ częstotliwości występowania COVID-19 u głównych partnerów handlowych z nawiązką kompensuje negatywny wpływ częstotliwości występowania COVID-19 we własnym kraju. Podsumowując, zmiana każdej z trzech zmiennych z poziomu zerowego (jak w 2019 roku) do ich średniej wartości z 2020 roku oznaczałaby zmniejszenie importu z Chin o prawie 10 proc.

Skutki handlowe pandemii są zróżnicowane w kilku wymiarach

Powyżej przedstawiliśmy średnie skutki, ale w przypadku poszczególnych produktów i krajów występują ważne źródła zróżnicowania obserwowanych wyników. Oto podsumowanie naszych ustaleń:

  • Negatywne skutki handlowe pandemii znikają, gdy próbkę ograniczymy do „towarów medycznych”, co podkreśla idiosynkratyczny charakter zmian w obrocie tymi towarami w czasie pandemii.
  • Negatywne skutki są znacznie złagodzone w odniesieniu do produktów o wyższym udziale „pracy z domu”, tj. takich w przypadku których większa część ich wartości może zostać wytworzona zdalnie.
  • Słabsze efekty występują również w odniesieniu do towarów o wysokiej „intensywności kontraktowej” (ang. contract intensity), w przypadku których ważniejsze są długoterminowe relacje, a także towarów eksportowanych w ramach tzw. handlu przetwórczego (ang. processing trade), tj. importu towarów w celu uszlachetniania i przetwarzania oraz późniejszego reeksportu.
  • Negatywne skutki są bardziej widoczne w odniesieniu do „trwałych dóbr konsumpcyjnych”, ale są słabsze w odniesieniu do „dóbr inwestycyjnych”, w przypadku których długoterminowe planowanie pociąga za sobą odmienną reakcję na przejściowy szok spowodowany pandemią.
  • W przypadku „krajów członkowskich OECD” odwróceniu ulega wpływ restrykcyjności lockdownów, co wskazuje, że wywołała ona mniejszy spadek w krajowym popycie niż w krajowej podaży.
  • „Polityka fiskalna”, którą rządy stosowały w celu zrekompensowania strat pracownikom i przedsiębiorstwom dotkniętym przez pandemię, nie miała znaczącego wpływu na ich import z Chin.
  • Obserwowana jest istotna „zależność od ścieżki” (ang. path-dependence): podczas gdy wpływ pandemii na wymianę handlową w danym kraju w danym miesiącu jest negatywny, występowanie wstrząsu w poprzednich miesiącach ma pozytywny wpływ na bieżące wolumeny handlowe. W ten sposób, z biegiem czasu występujące równocześnie negatywne skutki ulegają częściowemu odwróceniu.
  • Obserwowane skutki występowały głównie w postaci dostosowań w ujęciu intensywnym (ang. intensive margin). Te trendy są zgodne z ustaleniami dotyczącymi „wielkiego załamania handlu”, które nastąpiło po wybuchu globalnego kryzysu finansowego z 2008 roku.

Inne podejścia

Co naturalne, wybuch pandemii COVID-19 wywołał prawdziwą lawinę badań poświęconych jej różnym skutkom i handel nie jest tutaj wyjątkiem. W badaniach często pojawia się wniosek, że pandemia negatywnie wpłynęła na międzynarodowe przepływy handlowe, chociaż dokładne wyniki w poszczególnych pracach są znacznie zróżnicowane ze względu na różnice w podejściu empirycznym dotyczące m.in. poziomu agregacji, rodzajów badanych towarów i zakresu danych.

Ważnym elementem odróżniającym naszą analizę od istniejącej literatury empirycznej jest fakt, że w naszej pracy rozważamy zarówno zgony z powodu COVID-19, jak i wprowadzane przez rządy obostrzenia, podczas gdy większość istniejących badań koncentruje się albo na jednym, albo na drugim czynniku.

W naszej pracy rozważamy zarówno zgony z powodu COVID-19, jak i wprowadzane przez rządy obostrzenia, podczas gdy większość badań koncentruje się albo na jednym, albo na drugim.

O ile miara zgonów na COVID-19 jest intuicyjnym wskaźnikiem zastępczym dla siły oddziaływania pandemii, o tyle lockdowny (o różnym stopniu restrykcyjności) wprowadzane są często dokładnie wtedy, gdy liczba zgonów jest wysoka lub gdy oczekuje się, że wkrótce wzrośnie. W rezultacie badanie każdej z tych zmiennych osobno może prowadzić do błędnych wyników.

Kolejnym kluczowym wkładem naszych badań jest wyraźne uwzględnienie wpływu oddziaływania pandemii w pozostałych częściach świata na dwustronne przepływy handlowe. W większości istniejących badań empirycznych te skutki nie były uwzględniane, ale my wykazujemy, że są one ilościowo bardzo istotne.

Wpływ lockdownu na wyniki gospodarcze Wielkiej Brytanii

Perspektywy na przyszłość

Pandemia COVID-19 nadal trwa, a jej wpływ na handel w 2021 roku i w dalszej przyszłości może różnić się od jej początkowego oddziaływania, w miarę jak pracownicy, firmy i rządy nauczą się sobie z nią radzić i dostosowywać się do niej, a postęp szczepień zacznie umożliwiać społeczeństwom powrót do trybów funkcjonowania istniejących przed pandemią. Sposób, w jaki te zmiany kształtować będą wpływ pandemii na wymianę handlową, jest interesującym zagadnieniem dla przyszłych badań. Innym interesującym rozszerzeniem naszej analizy jest badanie możliwych interakcji między związanymi z COVID-19 efektami w krajach importujących i eksportujących.

Xuepeng Liu Profesor ekonomii, Kennesaw State University.

Emanuel Ornelas Profesor ekonomii, Sao Paulo School of Economics-FGV.

Huimin Shi Profesor nadzwyczajny, School of Economics, Renmin University of China.

Artykuł ukazał się na portalu VoxEU. Tam też znajduje się jego bibliografia.

(©Envato)

Tagi


Artykuły powiązane

Produkcja antyimportowa nie zastąpi Rosji importu

Kategoria: Trendy gospodarcze
Nasilające się sankcje coraz bardziej ograniczają dostęp Rosji do rynku międzynarodowego. Najwięcej uwagi skupia rosyjski eksport surowców (ropy, gazu, węgla), jednak dla Kremla dużo groźniejsze są ograniczenia dotyczące importu.
Produkcja antyimportowa nie zastąpi Rosji importu

Polska na drodze do uniezależnienia się od rosyjskich paliw

Kategoria: Trendy gospodarcze
Wojna w Ukrainie przyczyniła się do niezwykle dynamicznych zmian w strukturze geograficznej polskiego importu. Rosja, po raz pierwszy od wielu dekad, nie jest już najważniejszym dostawcą paliw do Polski. Wraz z kolejnymi pakietami unijnych sankcji znaczenie Rosji będzie się jeszcze zmniejszać.
Polska na drodze do uniezależnienia się od rosyjskich paliw

Paliwa z Rosji na cenzurowanym

Kategoria: Trendy gospodarcze
Przez dziesięciolecia Rosja była dla Polski dominującym dostawcą ropy naftowej, gazu ziemnego, produktów naftowych oraz węgla. Już po roku od rozpoczęcia rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie Polska przestała jednak importować z Rosji najważniejsze surowce energetyczne. Zostały one zastąpione przez paliwa pochodzące z innych krajów. Dane statystyk handlu zagranicznego wskazują, że przedmiotem importu z Rosji pozostał obecnie tylko gaz LPG.
Paliwa z Rosji na cenzurowanym