Przedsiębiorstwa japońskie nie schodzą z rynku

Przedsiębiorstwa japońskie reagują na wstrząsy gospodarcze głównie poprzez dostosowanie produkcji, a nie przez zejście z rynku – co było widoczne w czasie kryzysu związanego z pandemią COVID-19. Tzw. „efekty oczyszczające” są różne w zależności od przyczyny zejścia z rynku przedsiębiorstwa, ale są stabilne w czasie obecnego kryzysu.

W obliczu pandemii COVID-19 podkreśla się, że przetrwanie przedsiębiorstw oraz ich ewentualne wycofywanie się z rynku ma bezpośrednie przełożenie na życie ludzi. W ramach istniejących badań od dawna utrzymuje się pogląd, że odejście nieproduktywnych przedsiębiorstw z rynku sprzyja wzrostowi dobrobytu dzięki tzw. „efektom oczyszczania rynku” (Foster i in. 2014). Wpływ schodzenia przedsiębiorstw z rynku na dobrobyt należy jednak rozważać całościowo, ponieważ zjawisko to może generować negatywne skutki zewnętrzne z długoterminowymi stratami w zakresie zatrudnienia w sytuacji, gdy wejście nowych produktywnych przedsiębiorstw na rynek wymaga czasu. Ponieważ przedsiębiorstwa funkcjonują w ramach skomplikowanych i wzajemnie połączonych sieci, ich odejście z rynku może mieć wpływ na pozostające na rynku zdrowe przedsiębiorstwa. Co więcej, schodzenie przedsiębiorstw z rynku może zakłócać proces przejmowania wartości niematerialnych, które mają kluczowe znaczenie dla wartości przedsiębiorstw.

W niniejszym artykule analizujemy trendy w zakresie schodzenia z rynku przedsiębiorstw japońskich, wykorzystując w tym celu szczegółowy zestaw danych na poziomie przedsiębiorstw przygotowany przez Tokyo Shoko Research (TSR) i obejmujący około miliona przedsiębiorstw rocznie. Ten zestaw danych dostarcza nam cennych informacji na temat przyczyn zejść przedsiębiorstw z rynku poprzez rozróżnienie przypadków bankructwa, dobrowolnego zejścia z rynku lub zejścia z rynku wskutek połączenia z innym przedsiębiorstwem (fuzji). Korzystając z tych informacji, dokumentujemy to zjawisko w tzw. „normalnych czasach”, jak również w czasie poważnych kryzysów i określając, w jaki sposób przedsiębiorstwo schodzi z rynku.

We wcześniejszych badaniach nie rozróżniano tego, w jaki sposób przedsiębiorstwo schodzi z rynku (oraz czy takie zejścia są związane z upadłością lub niewypłacalnością). Uważamy jednak, że nieuwzględnianie informacji o rodzaju zejścia z rynku utrudnia zrozumienie cyklu życia przedsiębiorstw w Japonii. Chociaż pewna niewielka ich liczba rzeczywiście schodzi z rynku z powodu upadłości, większość przedsiębiorstw wycofuje się rynku dobrowolnie – ich właściciele decydują się na zaprzestanie działalności (Hong i in. 2020a).

Mało prawdopodobne jest, aby polityka publiczna skoncentrowana na poprawie wypłacalności i kwestiach dotyczących płynności wpływała na stopy schodzenia przedsiębiorstw z rynku związane z dobrowolnym jego opuszczeniem lub z fuzjami przedsiębiorstw. Jak wyjaśniamy poniżej, cechy charakterystyczne przedsiębiorstw również odgrywają ważną rolę w określaniu sposobu, w jaki opuszczają one rynek.

 Charakterystyka zjawiska

Ogólna stopa schodzenia przedsiębiorstw z rynku jest w Japonii bardzo niska (poniżej 2 proc.) i od 2008 roku wykazuje tendencję spadkową. Jest ona znacznie niższa od tej obserwowanej w innych państwach, takich jak Stany Zjednoczone (10 proc.) czy kraje europejskie (średnio 7 proc.), co sugeruje, że w Japonii dynamizm biznesu jest raczej uśpiony.

W Japonii dominującą formą zejścia przedsiębiorstw z rynku jest dobrowolne wycofanie się, gdzie właściciele decydują się na zaprzestanie działalności, nawet jeśli nie są zmuszeni do jej zamknięcia z przyczyn finansowych. Stosunkowo wysoki udział dobrowolnych zejść przedsiębiorstw z rynku w Japonii jest skorelowany ze starzeniem się społeczeństwa, gdzie starsi właściciele nie mogą znaleźć następców (Hong i in. 2020a, 2020b). Z drugiej strony, stopy niewypłacalności przedsiębiorstw – wskazywane przez bankructwa – są na niskim poziomie i spadają z upływem czasu. Są również acykliczne.

Stopa schodzenia przedsiębiorstw z rynku wskutek fuzji jest na bardzo niskim poziomie (około 0,1 proc.). W 2020 roku łączna liczba pracowników dotkniętych fuzją przedsiębiorstw była ponad dwukrotnie większa od całkowitej liczby pracowników, których dotknęły dobrowolne zejścia przedsiębiorstw z rynku, mimo że stopa dobrowolnych zejść z rynku jest ponad siedem razy wyższa od stopy zejść z rynku wskutek fuzji.

 

Jaki jest wpływ pandemii COVID-19 na stopę schodzenia przedsiębiorstw z rynku?

Proste porównanie stóp schodzenia przedsiębiorstw z rynku między 2019 a 2020 rokiem może nie dać nam przekonującej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ na zmiany wpływać mogą inne czynniki. Dlatego w niniejszym artykule skupiamy się na cechach przedsiębiorstw opuszczających rynek i analizujemy, czy zmieniły się korelacje między charakterystyką przedsiębiorstw a stopami schodzenia z rynku.

Najpierw analizujemy miesięczne stopy zejścia przedsiębiorstw z rynku wraz ze zmianami w miesięcznej mierze aktywności gospodarczej. W szczególności skupiamy się na trzech głównych wydarzeniach gospodarczych związanych ze znacznymi spadkami koniunktury gospodarczej w Japonii: szoku związanym z bankructwem Lehman Brothers (czyli globalnym kryzysie finansowym), trzęsieniu ziemi w Tōhoku z 2011 roku oraz pandemii COVID-19.

Jako miarę aktywności gospodarczej wykorzystujemy indeks produkcji przemysłowej, czyli powszechnie stosowany wskaźnik publikowany przez japońskie Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu (METI) w oparciu o badanie poziomu produkcji w (stosunkowo dużych) zakładach produkcyjnych.

W każdym analizowanym epizodzie obserwujemy spadek produkcji i następujące później odbicia, choć mają one różne kształty.

Co ciekawe, ogólna liczba przedsiębiorstw schodzących z rynku spadła w miesiącach po wybuchu pandemii COVID-19. W przypadku wszystkich trzech epizodów stopa schodzenia przedsiębiorstw z rynku pozostaje stosunkowo przytłumiona w miesiącach następujących po wstrząsach. Podobny trend można zaobserwować, jeśli ograniczymy próbkę do sektora produkcyjnego, co znacznie kontrastuje z dużymi wahaniami w wielkości produkcji. Pokazuje to, że przedsiębiorstwa japońskie zazwyczaj reagują na wstrząsy gospodarcze głównie poprzez zmiany w aktywności produkcyjnej, a nie poprzez zejścia z rynku.

Schodzenia przedsiębiorstw z rynku i efekty oczyszczania gospodarki

Następnie skupiamy się na trendach w zakresie schodzenia przedsiębiorstw z rynku, koncentrując się na doborze cech przedsiębiorstw, które są często wykorzystywane do oceny efektów oczyszczania gospodarki (Foster i in. 2014). Przyglądamy się prostej korelacji między charakterystyką przedsiębiorstw a stopą ich schodzenia z rynku. Robimy to, kategoryzując przedsiębiorstwa w oparciu o ich wielkość (liczba pracowników), wydajność pracy (wartość sprzedaży na pracownika) i zdrowie (zmienna „score”, zdefiniowana przez Tokyo Shoko Research i odzwierciedlająca kondycję finansową, jakość zarządzania i inne informacje dotyczące przedsiębiorstwa).

Ogólnie rzecz biorąc, mniejsze przedsiębiorstwa wykazują większe prawdopodobieństwo zejścia z rynku. Z drugiej strony, stopy schodzenia z rynku wskutek fuzji są pozytywnie skorelowane z wielkością przedsiębiorstwa, podczas gdy stopy schodzenia z rynku wskutek bankructw nie różnią się w zależności od wielkości przedsiębiorstw. Mniej produktywne i mniej „zdrowe” firmy mają wyższe stopy schodzenia z rynku.

Efekt ten nie jest oczywisty w przypadku stóp schodzenia z rynku wskutek bankructw, natomiast obserwujemy dodatnią korelację w przypadku stóp schodzenia z rynku wskutek fuzji. Różnice w stopach schodzenia z rynku w poszczególnych grupach są bardziej wyraźne, gdy stosujemy miarę „zdrowia przedsiębiorstwa”.

W 2020 roku stopy schodzenia przedsiębiorstw z rynku wzrosły bardzo łagodnie.

Wnioski

Zwolennicy teorii o efektach oczyszczania gospodarki twierdzą, że nieproduktywne przedsiębiorstwa powinny schodzić z rynku podczas recesji w celu zwiększenia całkowitej produktywności w dłuższej perspektywie (poprzez utrzymywanie na rynku tylko przedsiębiorstw produktywnych). Z drugiej strony, istnieje pogląd, że interwencje rządowe w celu wsparcia przedsiębiorstw w recesji pomagają zapobiec fali bankructw. Nasze dane sugerują, że stopy schodzenia przedsiębiorstw z rynku były podczas pandemii COVID-19 przytłumione. Oznacza to, że w Japonii efekty oczyszczania nie wzrosły w tym okresie.

 

Uwaga od autorów: W niniejszym artykule wyrażone zostały wyłącznie opinie autorów. Nie muszą one odzwierciedlać stanowiska MFW lub RIETI, ich zarządu albo kierownictwa.

 

Gee Hee Hong – Ekonomista, Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Yukiko Saito – Profesor nadzwyczajny, Uniwersytet Waseda; Starszy pracownik naukowy, RIETI

 

Artykuł ukazał się w wersji oryginalnej na platformie VoxEU.


Tagi


Artykuły powiązane

Fuzje i przejęcia w europejskiej bankowości

Kategoria: Analizy
Praktyka gospodarcza ostatnich lat wyraźnie pokazuje, że sektor finansowy jest jednym z głównych obszarów dokonywania fuzji i przejęć na świecie.
Fuzje i przejęcia w europejskiej bankowości

Niuanse chińskiego systemu finansowego

Kategoria: Analizy
W chińskim systemie finansowym banki są instrumentem realizacji celów gospodarczych rządu. Otwartym pozostaje pytanie, jak długo rola ta będzie utrzymana.
Niuanse chińskiego systemu finansowego

Od „dokładnie na czas” do „na wszelki wypadek” – globalne zaopatrzenie i zapasy firm po pandemii

Kategoria: Trendy gospodarcze
Pandemia COVID-19 oraz trwająca wojna rosyjsko-ukraińska przerwały globalne łańcuchy dostaw i spowodowały ich znaczne opóźnienia, niedobory środków produkcji oraz powstanie ryzyka wyczerpania zapasów. Firmy narażone na te ryzyka zostały zmuszone do przemyślenia swoich strategii zarządzania produkcją i zapasami, od dostaw „dokładnie na czas” po dostawy „na wszelki wypadek”.
Od „dokładnie na czas” do „na wszelki wypadek” – globalne zaopatrzenie i zapasy firm po pandemii