Autor: Justyna Salamon

Doktorantka na Wydziale Filozoficznym w Instytucie Religioznawstwa UJ

Unia Europejska a bezpieczeństwo żywnościowe

Zagadnienie bezpieczeństwa żywności może być rozpatrywane z wielu perspektyw. W niniejszym artykule zwrócono uwagę na kilka interesujących inicjatyw Unii Europejskiej oraz na problem marnotrawstwa żywności.
Unia Europejska a bezpieczeństwo żywnościowe

(©)GettyImages

Podstawowym celem polityki bezpieczeństwa żywności Unii Europejskiej jest ochrona konsumentów przy jednoczesnym zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Prawodawstwo UE obejmuje cały łańcuch żywnościowy tzw. de la granja a la mesa (od gospodarstwa aż po stół), wprowadzając koncepcję una sola salud (zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska). Politykę bezpieczeństwa żywności reguluje przede wszystkim art. 168 (zdrowie publiczne) i art. 169 (ochrona konsumentów) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. UE ustanowiła normy w celu zagwarantowania higieny żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt, warunków fitosanitarnych oraz zapobiegania ryzyku skażenia substancjami zewnętrznymi, takimi jak pestycydy. Import spoza UE musi spełniać takie same standardy i przechodzić analogiczne kontrole, jak żywność produkowana w UE.

Strategia od gospodarstwa po stół stanowi główny element Europejskiego Zielonego Ładu, którego celem jest transformacja ekologiczna i ukierunkowanie systemów żywnościowych w stronę przyjaznych dla środowiska. Obecnie systemy produkcji żywności nie są odporne na kryzysy. Ponadto, zużywają duże ilości zasobów naturalnych, powodując utratę różnorodności biologicznej oraz negatywne skutki dla zdrowia (niebezpieczne jest zarówno niedożywienie jak i nadmierne spożycie posiłków). Problemem jest także nierzadko brak wystarczającego zysku dla producentów surowców.

Komisja Europejska z zasady opowiada się za zdrowym i zrównoważonym odżywianiem się konsumentów. Z drugiej strony deklaruje dbałość o zapewnienie źródeł utrzymania dla rolników. Celem strategii UE jest przede wszystkim ograniczenie stosowania pestycydów nawet o 50 proc., a nawozów o 20 proc. Kluczową kwestią jest również wykorzystanie 25 proc. dostępnych gruntów pod rolnictwo ekologiczne. Produkty ekologiczne muszą być przystępne cenowo dla kieszeni obywateli. Konieczne jest zatem podjęcie reform odnoszących się do procesu produkcji żywności. Nowa Wspólna Polityka Rolna (WPR) jest znacznie bardziej zrównoważona i  gwarantuje, że państwa członkowskie przeznaczą co najmniej 35 proc. budżetu na rozwój obszarów wiejskich, a kolejne 25 proc. na działania klimatyczne i prośrodowiskowe.

Zapewnienie dostępu do zdrowej żywności w Unii Europejskiej ma charakter transgraniczny. Kluczowe produkty nie są jednak rozmieszczone jednakowo. Niektóre spośród państw członkowskich są szczególnie zasobne w gospodarstwa ekologiczne. Dobrym przykładem są chociażby Wspólnoty Autonomiczne Andaluzji oraz Galicji. Rynek Unii Europejskiej jest przy tym rynkiem jednolitym (zapewnia swobodny przepływ osób, kapitału, towarów i usług). W konsekwencji artykuły spożywcze można sprzedawać na terenie całej UE. Wpływa to na większą różnorodność produktów i możliwość obniżenia cen ze względu na większą konkurencję.

Zobacz również

https://www.dev.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/kryzys-nawozowy-i-jego-skutki/

Nowe zasady polityki bezpieczeństwa żywności UE określa prawo żywnościowe Unii Europejskiej przyjęte w 2002 r. Jego celem jest m.in. zapewnienie jednakowego poziomu ochrony konsumentów we wszystkich państwach członkowskich. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (Autoridad Europea de Seguridad Alimentaria-EFSA) chroni konsumentów poprzez doradztwo naukowe dotyczące zagrożeń związanych z żywnością.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wraz z jego krajowymi odpowiednikami lansuje kampanie promocyjne. Jedną z bardziej interesujących była kampania, mająca na celu wyjaśnienie obywatelom niektórych aspektów związanych z bezpieczeństwem żywnościowym w zakresie etykietowania żywności; higieny jedzenia; alergenów; chorób przenoszonych przez żywność; roli pszczół w diecie. Jej hasłem przewodnim było La UE elige alimentos seguros, czyli UE wybiera bezpieczne produkty spożywcze. Wzięło w niej udział dziewięć państw członkowskich. Przez dwa miesiące za pośrednictwem mediów elektronicznych i drukowanych prezentowano informacje propagujące zdrowe (i bezpieczne) nawyki jedzeniowe oraz takie produkty jak warzywa strączkowe, owoce czy jajka.

Niewątpliwie jednym z głównych narzędzi polityki zdrowia publicznego służącym promowaniu zdrowego odżywiania są informacje o wartościach odżywczych. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie informacji o żywności przekazywanych konsumentom wprowadziło na sześć lat obowiązek umieszczania na środkach spożywczych informacji o wartości odżywczej, która jest zazwyczaj prezentowana w formie etykiety. Obowiązkowa informacja o wartości odżywczej na opakowaniu lub dołączonej do niego etykiecie powinna pomóc w zakresie edukacji społeczeństwa, w ramach polityki zdrowia publicznego, która przyczyni się do podejmowania świadomych decyzji konsumenckich.

Zobacz również

https://www.dev.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/polacy-marnuja-jedzenie-za-14-mld-euro/

Oprócz edukacji i promocji zdrowego stylu życia, niemniej ważnym problemem jest marnotrawstwo żywności na każdym etapie łańcucha żywnościowego (od paszy dla zwierząt i produkcji żywności po jej przetwarzanie, składowanie, transport, przywóz i wywóz, a także sprzedaż detaliczną). Pod tym względem Europa oraz Ameryka Północna znajdują się na przeciwległym biegunie względem Afryki i Ameryki Południowej, gdzie niedobór żywności jest przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych. Marnowanie żywności stało się problemem globalnym i wymaga działań zarówno w zakresie zapobiegania, jak i ponownego wykorzystania. Na całym świecie mniej więcej 1/3 produkowanej żywności jest marnowana. Najwyższy poziom rzędu 40–50 proc. odnotowano w przypadku bulw, owoców i warzyw; odpowiednio 35 proc. dla ryb; 30 proc. dla zboża i 20 proc. w odniesieniu do nasion oleistych, mięsa i produktów mlecznych.

FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) współpracuje z rządami, organizacjami międzynarodowymi, sektorem prywatnym i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego w celu podniesienia świadomości w zakresie problemów powodowanych przez marnowanie żywności oraz wdraża działania mające na celu ich efektywne rozwiązanie. Z drugiej strony opracowywane są programy mające na celu ograniczenie strat z tytułu  marnotrawstwa żywności. Kwantyfikacja poziomów marnotrawienia żywności w UE wskazuje, że 70 proc. zmarnowanej żywności powstaje w gospodarstwach domowych, w gastronomii oraz w  sprzedaży detalicznej, podczas gdy sektory produkcyjne i przetwórstwo żywności odpowiadają za pozostałe 30 proc.

UE i państwa członkowskie zobowiązały się we wrześniu 2015 roku do osiągnięcia celu „Do 2030 roku zmniejszyć o połowę globalną ilość marnowanej żywności per capita w sprzedaży detalicznej i konsumpcji, zmniejszyć straty żywnościowe w procesie produkcji i dystrybucji, w tym straty powstałe podczas zbiorów”. Już w 2016 roku Komisja Europejska utworzyła wielostronną platformę poświęconą zapobieganiu stratom i marnotrawieniu żywności. Rozwiązanie problemu marnowania żywności wymaga współpracy ze wszystkimi kluczowymi podmiotami z sektora publicznego i prywatnego. Jest to niezbędne, aby skutecznie zidentyfikować, zrozumieć i znaleźć rozwiązania, pozwalające na zwalczanie problemu marnowania żywności. Nie ma jednej przyczyny i jednego rozwiązania, gdyż łańcuch żywnościowy to złożony i dynamiczny system. Niezbędna jest współpraca wszystkich, począwszy od rolników, przetwórców, producentów i sprzedawców detalicznych, aż po samych konsumentów. Ważną rolę odgrywają także decydenci, naukowcy, banki żywności i inne organizacje pozarządowe.

Zobacz również

https://www.dev.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/zamiast-zjesc-wyrzucamy-na-potege/

Aby wesprzeć osiągnięcie celu zrównoważonego rozwoju oraz zmaksymalizować wkład wszystkich podmiotów, w komunikacie w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym (2015) wezwano Komisję do ustanowienia platformy poświęconej zapobieganiu marnotrawieniu żywności. Już w 2016 roku Komisja Europejska utworzyła wielostronną platformę służącą zapobieganiu stratom i marnotrawieniu żywności tzw. Unijną Platformę ds. Strat i Marnotrawienia Żywności (FLW), skupiającą instytucje UE, ekspertów z krajów, organizacje międzynarodowe i zainteresowane strony wybrane na podstawie złożonych wniosków. Platforma ma na celu wspieranie wszystkich podmiotów w: definiowaniu środków niezbędnych do zapobiegania marnowaniu żywności, dzieleniu się najlepszymi praktykami oraz ocenianiu postępów poczynionych w określonej perspektywie czasu.

Z inicjatyw na poziomie państwowym warto zwrócić uwagę na inicjatywę hiszpańskiego Ministerstwa Rolnictwa, Rybołówstwa i Żywności (MAPA-Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación), które wprowadziło strategię zachęcającą do udziału lokalne społeczeństwo. Należy tu wymienić strategię „Więcej żywności, mniej odpadów” (Más alimento, menos desperdicio) oraz program ograniczenia strat i marnotrawstwa żywności i odzysku wyrzuconej żywności. Od uruchomienia programu do chwili obecnej realizowany był on w dwóch etapach: 2013-2016 i 2017-2020. W pierwszym etapie (2013–2016) prowadzono prace nad ilościowym określeniem strat i marnotrawienia żywności na różnych etapach oraz nad działaniami podnoszącymi świadomość społeczeństwa. W drugim etapie (2017-2020) wysiłki skupiły się na aspektach, które w poprzednim okresie były mniej rozwinięte, a także na tych działaniach, które miały największy wpływ na walkę z marnowaniem żywności.

Zobacz również

https://www.dev.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/kto-jedzenie-marnuje-ten-swiat-rujnuje/

Ponadto MAPA pracuje nad projektem ustawy o zapobieganiu stratom i marnotrawieniu żywności, której celem jest ustanowienie hierarchii priorytetów, ułatwienie przekazywania żywności i przyczynienie się do zaspokojenia potrzeb żywnościowych wśród najsłabszej populacji, a także bardziej zrównoważonej produkcji i konsumpcji. W końcu celem jest podniesienie świadomości i szkolenie w zakresie odpowiedniego zarządzania żywnością, a także w kwestiach informacji o żywności.

Nowe technologie i odkrycia naukowe w połączeniu ze wzrostem świadomości społecznej oraz zapotrzebowaniem na zrównoważoną żywność przyniosą korzyści wszystkim zainteresowanym stronom. Nie bez znaczenia są takie aspekty programu, jak przystępność cenowa, bardziej sprawiedliwe zyski gospodarcze, rozwój konkurencyjności wewnątrzunijnej oraz sprawiedliwy handel.

 

(©)GettyImages

Otwarta licencja


Artykuły powiązane

Wojna w Ukrainie i jej wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe na świecie

Kategoria: Trendy gospodarcze
Niewątpliwie wojna w Ukrainie ma wielowymiarowy wpływ na gospodarkę światową, która już przed jej wybuchem została osłabiona przez kryzys gospodarczo-zdrowotny spowodowany pandemią COVID-19 oraz postępujące zmiany klimatu. Impas na wschodzie Europy oddziałuje na pozostałe kraje globu poprzez trzy kanały transmisji, tj. rosnące ceny żywności, wzrastające ceny energii i zaostrzające się warunki finansowe.
Wojna w Ukrainie i jej wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe na świecie

Bezpieczeństwo żywnościowe a ceny żywności

Kategoria: Trendy gospodarcze
O rynku rolno-spożywczym, bezpieczeństwie żywnościowym, łańcuchach dostaw, sytuacji wywołanej pandemią COVID-19 oraz wojną w Ukrainie mówi dr Jakub Olipra, starszy ekonomista banku Crédit Agricole i wykładowca Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
Bezpieczeństwo żywnościowe a ceny żywności

Czy zaczniemy jeść owady zamiast mięsa?

Kategoria: Zewnętrzni eksperci
Jest nas już 8 mld. Wyżywienie tak dużej populacji będzie coraz większym problemem, szczególnie że zmiany klimatu sprawę skomplikują. Urozmaicenie naszej diety może stać się koniecznością, ale wzorce kulturowe dotyczące jedzenia nie mogą być w tej dyskusji pomijane.
Czy zaczniemy jeść owady zamiast mięsa?